Sefnumótandi byggðaáætlun
Málsnúmer 202604047
Vakta málsnúmerByggðarráð Norðurþings - 520. fundur - 23.04.2026
Vinna er hafin við stefnumótandi byggðaáætlun en innviðaráðherra áætlar að leggja fram þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun til fimmtán ára ásamt aðgerðaáætlun til fimm ára haustið 2026.
Lagt fram til kynningar.
Sveitarstjórn Norðurþings - 163. fundur - 30.04.2026
Undirrituð óska eftir umræðu um stefnumótandi byggðaáætlun.
Eiður Pétursson
Helena Eydís Ingólfsdóttir
Hjálmar Bogi Hafliðason
Kristinn Jóhann Lund
Soffía Gísladóttir
Eiður Pétursson
Helena Eydís Ingólfsdóttir
Hjálmar Bogi Hafliðason
Kristinn Jóhann Lund
Soffía Gísladóttir
Til máls tóku: Helena, Hjálmar og Katrín.
Meirihluti sveitarstjórnar leggur fram eftirfarandi bókun:
Hvítbók um byggðamál frá 2021 snýst í grunninn um að tryggja jafnt aðgengi landsmanna að atvinnu, þjónustu og góðum lífsgæðum óháð búsetu. Þar er bent á helstu áskoranir sem felast meðal annars í fólksfækkun á sumum svæðum, ójöfnum innviðum milli landshluta og takmarkaðri fjölbreytni í atvinnulífi. Til að bregðast við þessu er lögð áhersla á að efla innviði, bæði samgöngur og stafrænar lausnir, styrkja atvinnulífið með aukinni fjölbreytni og stuðla að betri samvinnu milli svæða og stjórnvalda. Framtíðarsýnin er skýr í bókinni; sjálfbær byggð um allt land þar sem landsbyggðin er sterk og í góðum tengslum við höfuðborgarsvæðið og þar sem fólk hefur raunverulegt val um hvar það býr og starfar. Þrátt fyrir jákvæða framtíðarsýn hvítbókar um byggðamál er ljóst að hún nær ekki að fullu utan um þann raunveruleika sem víða blasir við í landsbyggðunum. Áskoranirnar eru í mörgum tilvikum dýpri og flóknari en þar er gefið til kynna. Þjónusta hefur víða verið skert verulega, fjarlægðir að næsta þjónustukjarna eru miklar og það hefur bein áhrif á lífsgæði fólks. Skortur á innviðum, ófullnægjandi samgöngur og takmarkað fjármagn til uppbyggingar og reksturs þjónustu gera það að verkum að daglegt líf verður erfiðara en það ætti að vera. Á sama tíma eru margar byggðir orðnar svo brothættar að það er einfaldlega ekki á færi sveitarfélaga einna og sér að snúa þróuninni við. Tekjustofnar þeirra og burðir eru takmarkaðir
miðað við umfang verkefnanna. Ef raunverulegur vilji er til að sporna gegn áframhaldandi samþjöppun byggðar á höfuðborgarsvæðinu þarf ríkisvaldið að stíga mun ákveðnar inn í, vinna með sveitarfélögum og taka meiri ábyrgð. Það er einnig mikilvægt að horfast í augu við að almennar aðgerðir sem eiga að gilda jafnt fyrir allt landið duga ekki í þessum aðstæðum. Vandi sem er sértækur krefst sértækra lausna. Þar þarf að grípa til markvissra aðgerða sem taka mið af aðstæðum hvers svæðis fyrir sig, hvort sem það snýr að samgöngum, þjónustu, atvinnu eða húsnæði. Þá má ekki líta fram hjá félagslegum þáttum. Víða er fólk bundið sterkum rótum við heimabyggð sína en stendur frammi fyrir takmörkuðum valkostum. Í sumum tilvikum eru jafnvel ekki næg tækifæri fyrir börn og ungmenni innan nærsamfélags, sem hefur áhrif á framtíð þeirra og samfélaganna í heild. Ef markmiðið er raunverulega að viðhalda byggð um allt land þarf að horfa á stöðuna af meiri raunsæi, viðurkenna alvarleika vandans og grípa til afgerandi, markvissra og fjármagnaðra aðgerða. Annars mun þróunin halda áfram í sömu átt með frekari samþjöppun og veikingu landsbyggðanna og í raun Íslands alls. Vandinn er ekki einkamál byggðanna í burtu heldur okkar allra.
Lagt fram til kynningar.
Meirihluti sveitarstjórnar leggur fram eftirfarandi bókun:
Hvítbók um byggðamál frá 2021 snýst í grunninn um að tryggja jafnt aðgengi landsmanna að atvinnu, þjónustu og góðum lífsgæðum óháð búsetu. Þar er bent á helstu áskoranir sem felast meðal annars í fólksfækkun á sumum svæðum, ójöfnum innviðum milli landshluta og takmarkaðri fjölbreytni í atvinnulífi. Til að bregðast við þessu er lögð áhersla á að efla innviði, bæði samgöngur og stafrænar lausnir, styrkja atvinnulífið með aukinni fjölbreytni og stuðla að betri samvinnu milli svæða og stjórnvalda. Framtíðarsýnin er skýr í bókinni; sjálfbær byggð um allt land þar sem landsbyggðin er sterk og í góðum tengslum við höfuðborgarsvæðið og þar sem fólk hefur raunverulegt val um hvar það býr og starfar. Þrátt fyrir jákvæða framtíðarsýn hvítbókar um byggðamál er ljóst að hún nær ekki að fullu utan um þann raunveruleika sem víða blasir við í landsbyggðunum. Áskoranirnar eru í mörgum tilvikum dýpri og flóknari en þar er gefið til kynna. Þjónusta hefur víða verið skert verulega, fjarlægðir að næsta þjónustukjarna eru miklar og það hefur bein áhrif á lífsgæði fólks. Skortur á innviðum, ófullnægjandi samgöngur og takmarkað fjármagn til uppbyggingar og reksturs þjónustu gera það að verkum að daglegt líf verður erfiðara en það ætti að vera. Á sama tíma eru margar byggðir orðnar svo brothættar að það er einfaldlega ekki á færi sveitarfélaga einna og sér að snúa þróuninni við. Tekjustofnar þeirra og burðir eru takmarkaðir
miðað við umfang verkefnanna. Ef raunverulegur vilji er til að sporna gegn áframhaldandi samþjöppun byggðar á höfuðborgarsvæðinu þarf ríkisvaldið að stíga mun ákveðnar inn í, vinna með sveitarfélögum og taka meiri ábyrgð. Það er einnig mikilvægt að horfast í augu við að almennar aðgerðir sem eiga að gilda jafnt fyrir allt landið duga ekki í þessum aðstæðum. Vandi sem er sértækur krefst sértækra lausna. Þar þarf að grípa til markvissra aðgerða sem taka mið af aðstæðum hvers svæðis fyrir sig, hvort sem það snýr að samgöngum, þjónustu, atvinnu eða húsnæði. Þá má ekki líta fram hjá félagslegum þáttum. Víða er fólk bundið sterkum rótum við heimabyggð sína en stendur frammi fyrir takmörkuðum valkostum. Í sumum tilvikum eru jafnvel ekki næg tækifæri fyrir börn og ungmenni innan nærsamfélags, sem hefur áhrif á framtíð þeirra og samfélaganna í heild. Ef markmiðið er raunverulega að viðhalda byggð um allt land þarf að horfa á stöðuna af meiri raunsæi, viðurkenna alvarleika vandans og grípa til afgerandi, markvissra og fjármagnaðra aðgerða. Annars mun þróunin halda áfram í sömu átt með frekari samþjöppun og veikingu landsbyggðanna og í raun Íslands alls. Vandinn er ekki einkamál byggðanna í burtu heldur okkar allra.
Lagt fram til kynningar.